کلام خداوند
کلام خداوند
تَنزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ غَافِرِ الذَّنبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ رَفِيعُ الدَّرَجَاتِ ذُو الْعَرْشِ يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ ذِي الطَّوْلِ ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتَابِ وَبِمَا أَرْسَلْنَا بِهِ رُسُلَنَا ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ فَأَيَّ آيَاتِ اللَّهِ تُنكِرُونَ ؟؟؟؟؟؟
يَا قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنَادِ لِيُنذِرَ يَوْمَ التَّلَاقِ يَوْمَ هُم بَارِزُونَ ۖوَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ يَوْمَ لَا يَنفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ ۖ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ قَلِيلًا مَّا تَتَذَكَّرُونَ
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ۚ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرَارًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ ۚ ذَٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ۖ فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ۗ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي
سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا
دُعَاؤُكُمْ
تفسیر:
مرا بخوانید تا اجابت کنم!
وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ).
بسیارى از مفسران، «دعا» و خواندن را در اینجا به همان معنى معروفش تفسیر کرده اند، و جمله «أَسْتَجِبْ لَکُمْ»، و همچنین روایات متعددى که در ذیل این آیه، در زمینه دعا و ثوابهاى آن آمده است ـ و بعداً به آن اشاره خواهیم کرد ـ نیز شاهد همین معنى گفته اند.
در حالى که بعضى دیگر، به پیروى از «ابن عباس» مفسّر معروف احتمال داده اند «دعا» در این جا، به معنى «توحید و عبادت» پروردگار است، یعنى «مرا بپرستید و به وحدانیتم اقرار کنید» ولى ظاهر همان تفسیر اول است.
ـ دعا خود یک نوع عبادت است، چرا که در ذیل آیه واژه عبادت بر آن اطلاق شده.
و در ذیل آیه، تهدید شدیدى نسبت به کسانى که از دعا کردن، ابا دارند کرده، مى گوید: «کسانى که از عبادت من استکبار مىورزند، به زودى با ذلت و خوارى وارد دوزخ مى شوند» (إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ).(2)
* * *
اهمیت دعا و شرایط استجابت
روایات متعددى که از پیغمبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله)، و سایر پیشوایان بزرگ(علیهم السلام)، نقل شده، اهمیت دعا را کاملاً روشن مى سازد:
1 ـ در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) آمده است: اَلْدُّعاءُ هُوَ الْعِبادَةُ: «دعا عبادت است».(3)
2 ـ در حدیث دیگرى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم: یکى از یارانش سؤال کرد: ما تَقُولُ فِى رَجُلَیْنِ دَخَلاَ الْمَسْجِدَ جَمِیْعاً کانَ أَحَدُهُما أَکْثَرَ صَلاةً، وَ الْآخَرُ دُعاءً فَأَیُّهُما أَفْضَلُ؟ قالَ کُلٌ حَسَنٌ: «چه میفرمائى درباره دو نفر که هر دو وارد مسجد شدند یکى نماز بیشترى به جا آورد، و دیگرى دعاى بیشترى، کدام یک از این دو افضلند؟ فرمود: هر دو خوبند».
سؤال کننده مجدداً عرض کرد: قَدْ عَلِمْتُ، وَ لکِنْ أَیُّهُما أَفْضَلُ؟: «مى دانم هر دو خوبند ولى کدام یک افضل است»؟
امام فرمود: أَکْثرَهُما دُعاءً، أَمّا تَسْمَعُ قَوْلَ اللّهِ تَعالى أُدْعُونِى أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِیْنَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عَبادَتِى سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِیْنَ: «آن کس که بیشتر دعا مى کند افضل است، مگر سخن خداوند متعال را نشنیده اى که مى فرماید: أُدْعُونِى أَسْتَجِبْ لَکُمْ...».
سپس افزود: هِىَ الْعِبادِةُ الْکُبْرى: «دعا عبادت بزرگ است».(4)
3 ـ در حدیث دیگرى از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است، در جواب این سؤال که کدام عبادت افضل است؟ فرمود: مْا مِنْ شَىْء أَفْضَلُ عِنْدَ اللّهِ مِنْ أَنْ یُسْئَلُ وَ یُطْلَبُ مِمّا عِنْدَهُ، وَ ما أَحَدٌ أَبْغَضُ إِلَى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مِمَّنْ یَسْتَکْبِرُ عَنْ عِبادَتِهِ، وَ لایُسْئَلُ ما عِنْدَهُ: «چیزى نزد خدا افضل از این نیست که از او تقاضا کنند و از آنچه نزد او است بخواهند، و هیچ کس مبغوض تر و منفورتر نزد خداوند از کسانى که از عبادت او تکبر مىورزند و از مواهب او تقاضا نمى کنند، نیست»!.(5)
4 ـ در روایتى از امام صادق(علیه السلام) آمده است: مقامى نزد خداند است که راه وصول به آن تنها دعاست، إِنَّ عِنْدَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مَنْزِلَةً لاتُنالُ إِلاّ بِمَسْأَلَة، وَ لَو أَنَّ عَبْداً سَدَّ فاهُ وَ لَمْ یَسْئَلْ لَمْ یُعْطَ شَیْئاً، فَاسْئَلْ تُعْطَ، إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ باب یُقْرَعُ إِلاّ یُوشَکُ اَنْ یُفْتَحُ لِصاحِبِهِ!: «نزد خدا مقامى است که جز با دعا و تقاضا نمى توان به آن رسید، و اگر بنده اى دهان خود را از دعا فرو بندد، و چیزى تقاضا نکند، چیزى به او داده نخواهد شد، پس از خدا بخواه تا به تو عطا شود، چرا که هر درى را کوبیده شود سرانجام گشوده خواهد شد».(6)
5 ـ در بعضى از روایات، دعا کردن، حتى از تلاوت قرآن هم افضل شمرده شده، چنان که از پیامبر(صلى الله علیه وآله) و امام باقر(علیه السلام) و امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمودند: «الدُّعاءُ أَفْضَلُ مِنْ قَرائَةِ الْقُرْآنِ».(7)
تفسیر:
مرا بخوانید تا اجابت کنم!
از آنجا که در آیات گذشته، تهدیداتى نسبت به افراد بى ایمان و متکبر و مغرور، آمده بود، در این آیات آن را با لطف و مهربانى، مى آمیزد، و آغوش رحمتش را به روى توبه کنندگان مى گشاید، نخست مى گوید: «پروردگار شما گفته است: مرا بخوانید! تا دعاى شما را اجابت کنم» (وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ).
بسیارى از مفسران، «دعا» و خواندن را در اینجا به همان معنى معروفش تفسیر کرده اند، و جمله «أَسْتَجِبْ لَکُمْ»، و همچنین روایات متعددى که در ذیل این آیه، در زمینه دعا و ثوابهاى آن آمده است ـ و بعداً به آن اشاره خواهیم کرد ـ نیز شاهد همین معنى گفته اند.
در حالى که بعضى دیگر، به پیروى از «ابن عباس» مفسّر معروف احتمال داده اند «دعا» در این جا، به معنى «توحید و عبادت» پروردگار است، یعنى «مرا بپرستید و به وحدانیتم اقرار کنید» ولى ظاهر همان تفسیر اول است.
3 ـ دعا خود یک نوع عبادت است، چرا که در ذیل آیه واژه عبادت بر آن اطلاق شده.
و در ذیل آیه، تهدید شدیدى نسبت به کسانى که از دعا کردن، ابا دارند کرده، مى گوید: «کسانى که از عبادت من استکبار مىورزند، به زودى با ذلت و خوارى وارد دوزخ مى شوند» (إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ).(2)
* * *
اهمیت دعا و شرایط استجابت
روایات متعددى که از پیغمبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله)، و سایر پیشوایان بزرگ(علیهم السلام)، نقل شده، اهمیت دعا را کاملاً روشن مى سازد:
1 ـ در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) آمده است: اَلْدُّعاءُ هُوَ الْعِبادَةُ: «دعا عبادت است».(3)
2 ـ در حدیث دیگرى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم: یکى از یارانش سؤال کرد: ما تَقُولُ فِى رَجُلَیْنِ دَخَلاَ الْمَسْجِدَ جَمِیْعاً کانَ أَحَدُهُما أَکْثَرَ صَلاةً، وَ الْآخَرُ دُعاءً فَأَیُّهُما أَفْضَلُ؟ قالَ کُلٌ حَسَنٌ: «چه میفرمائى درباره دو نفر که هر دو وارد مسجد شدند یکى نماز بیشترى به جا آورد، و دیگرى دعاى بیشترى، کدام یک از این دو افضلند؟ فرمود: هر دو خوبند».
سؤال کننده مجدداً عرض کرد: قَدْ عَلِمْتُ، وَ لکِنْ أَیُّهُما أَفْضَلُ؟: «مى دانم هر دو خوبند ولى کدام یک افضل است»؟
امام فرمود: أَکْثرَهُما دُعاءً، أَمّا تَسْمَعُ قَوْلَ اللّهِ تَعالى أُدْعُونِى أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِیْنَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عَبادَتِى سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِیْنَ: «آن کس که بیشتر دعا مى کند افضل است، مگر سخن خداوند متعال را نشنیده اى که مى فرماید: أُدْعُونِى أَسْتَجِبْ لَکُمْ...».
سپس افزود: هِىَ الْعِبادِةُ الْکُبْرى: «دعا عبادت بزرگ است».(4)
3 ـ در حدیث دیگرى از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است، در جواب این سؤال که کدام عبادت افضل است؟ فرمود: مْا مِنْ شَىْء أَفْضَلُ عِنْدَ اللّهِ مِنْ أَنْ یُسْئَلُ وَ یُطْلَبُ مِمّا عِنْدَهُ، وَ ما أَحَدٌ أَبْغَضُ إِلَى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مِمَّنْ یَسْتَکْبِرُ عَنْ عِبادَتِهِ، وَ لایُسْئَلُ ما عِنْدَهُ: «چیزى نزد خدا افضل از این نیست که از او تقاضا کنند و از آنچه نزد او است بخواهند، و هیچ کس مبغوض تر و منفورتر نزد خداوند از کسانى که از عبادت او تکبر مىورزند و از مواهب او تقاضا نمى کنند، نیست»!.(5)
4 ـ در روایتى از امام صادق(علیه السلام) آمده است: مقامى نزد خداند است که راه وصول به آن تنها دعاست، إِنَّ عِنْدَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مَنْزِلَةً لاتُنالُ إِلاّ بِمَسْأَلَة، وَ لَو أَنَّ عَبْداً سَدَّ فاهُ وَ لَمْ یَسْئَلْ لَمْ یُعْطَ شَیْئاً، فَاسْئَلْ تُعْطَ، إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ باب یُقْرَعُ إِلاّ یُوشَکُ اَنْ یُفْتَحُ لِصاحِبِهِ!: «نزد خدا مقامى است که جز با دعا و تقاضا نمى توان به آن رسید، و اگر بنده اى دهان خود را از دعا فرو بندد، و چیزى تقاضا نکند، چیزى به او داده نخواهد شد، پس از خدا بخواه تا به تو عطا شود، چرا که هر درى را کوبیده شود سرانجام گشوده خواهد شد».(6)
5 ـ در بعضى از روایات، دعا کردن، حتى از تلاوت قرآن هم افضل شمرده شده، چنان که از پیامبر(صلى الله علیه وآله) و امام باقر(علیه السلام) و امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمودند: «الدُّعاءُ أَفْضَلُ مِنْ قَرائَةِ الْقُرْآنِ».(7)
برداشته ام دو دست از بهر دعا
ای شاه دو عالم بنگر سوی گدا
دادی به من اذن ذکر نامت از لطف
ورنه تو کجا و من بی رتبه کجا
خدایا خودت میدانی که من عاشق دعا کردن هستم ودر دنیا هیچ چیزی مثل دعا کردن وراز نیاز کردن ونجوی کردن با تو برای من لذت بخش تر نیست چون میدانم تو شاهد هر جایی هستی شاهد هر دعا تویی خوب گوش میدهی وخوب نظاره میکنی وخوب توجه میکنی همین امر است که مارا به دعا جذب کرده ورغبت ما را به دعا دو چندان کرده است....
خدایا پروردگارا مولای من سرور من همان طور که به ما افتخار داده ای در این دنیا عظمت افرینش اسمانها ی ترا ببینیم بر ما منت گذار وتوفیق دیدن عظمت عرش را به چشمان ما عنایت بفرما وروشنی چشمان ما را به دیدنت عرش با عظمتی که خلق کرده ای قرار بده امین.....
